Fire oranı, bir dönemde kaybedilen malzemenin o dönemde kullanılan toplam malzemeye oranıdır. Formül: fire oranı (%) = fire maliyeti / kullanılan malzeme maliyeti x 100. Tek bir ürünün hazırlık firesi ise brüt ağırlık ile net ağırlık farkının brüt ağırlığa bölünmesiyle bulunur.

Fire nedir?
Fire, satın alınıp müşteriye satılamayan malzemedir. Üç kaynağı vardır: hazırlık firesi (kabuk, kemik, sap gibi kullanılamayan kısım), bozulma (tarihi geçen ya da kötü saklanan ürün) ve işletme kayıpları (fazla porsiyon, dökülen, kaydı tutulmayan kullanım).
Fire oranı formülü nedir?
Fire oranı (%) = Fire maliyeti / Kullanılan malzeme maliyeti x 100
Örnek: Bir ayda 400.000 TL'lik malzeme kullandınız ve sayımlarda toplam 14.000 TL'lik eksik çıktı. Fire oranı 14.000 / 400.000 x 100 = %3,5 olur. Bu rakamlar yalnız hesabı göstermek içindir.
Hazırlık firesi ve randıman nasıl hesaplanır?
Hazırlık firesi (%) = (Brüt ağırlık - Net ağırlık) / Brüt ağırlık x 100
Örnek: 10 kg soğan aldınız, soyup ayıkladıktan sonra 8,6 kg kaldı. Hazırlık firesi (10 - 8,6) / 10 x 100 = %14 olur. Randıman bunun tersidir: %86. Randımanı bilmek gerçek maliyeti verir: kilosu 20 TL olan soğanın kullanılabilir kilosu 20 / 0,86 = 23,26 TL'ye gelir.
Fire nasıl ölçülür?
- Dönem başında ve sonunda stok sayın.
- Dönemdeki girişleri ve kaydedilmiş çıkışları toplayın.
- Olması gereken miktar ile sayılan miktarın farkını bulun.
- Farkı ürünün birim maliyetiyle çarpın; lira karşılığını yazın.
- Tutarı her dönem aynı yöntemle kaydedip eğilimi izleyin.
Fire nasıl azaltılır?
- Son kullanma tarihi en yakın ürünü önce kullanın (FEFO).
- Asgari stok seviyesi belirleyin; gereğinden fazla sipariş bozulmanın ilk nedenidir.
- Sayım aralığını kısaltın. Haftalık sayımda farkın nedeni hâlâ hatırlanır.
- Hazırlık firesini ürün bazında ölçün ve tedarikçileri randımana göre karşılaştırın.
- Porsiyonları tartıyla standartlaştırın.
Sık sorulan sorular
Restoranda kabul edilebilir fire oranı nedir?
Tek bir doğru rakam yoktur; menüye, ürün karmasına ve hazırlık yöntemine göre değişir. Anlamlı olan kendi oranınızı düzenli ölçmek ve dönemden döneme karşılaştırmaktır.
Fire oranı miktar üzerinden mi, maliyet üzerinden mi hesaplanmalı?
İşletme geneli için maliyet üzerinden hesaplayın; farklı birimlerdeki ürünleri ancak lira karşılığı toplayabilirsiniz. Tek bir ürünün hazırlık firesini ise ağırlık üzerinden hesaplayın.
Fire ile zayi aynı şey mi?
Gündelik kullanımda ikisi de kaybedilen malzemeyi anlatır. Fire çoğunlukla işleme sırasında kaçınılmaz olan kaybı, zayi ise bozulma ya da hasar nedeniyle kullanılamaz hale gelen malı ifade eder.